|
Tulumun en önemli kısımı nav`dır. Nav özellikle şimşir ağacından yapılır. Yaklaşık 40 derece eğri şimşir ağacının içini düzgün bir şekilde oyduktan sonra analıklar dediğimiz delikli 10mm çapında boruları ve kamıştan özel olarak yapılan çibun dediğimiz sipsi`leri özenle ve düzgün şekilde nav`a yerleştirilir. Burada önemli olan iki adet sipsininde aynı sesi vermesidir. Analıklarda 6mm delinmiş 5 adet çift sıra delik vardır ve yanyana olan bu deliklerden çıkan seslerin aynı ayarda olması şarttır aksi taktirde ses bozuk çıkar. Sesler ayarlandıktan sonra nav`ı tulumumuzun diğer koluna bağlıyoruz ve tulumumuzu şişiriyoruz. Hava taziğinden doğan güçle sipsilere gelen baskı sesin çıkmasına yol açar parmak vuruşları ile ses notalara dönüşür.
TULUM İSMİ NERDEN GELİYOR
Tulum tabiri Bütün Türk lehçesinde vardır.Adı,en eski eser sayılan Kaçkarlı Mahmut un “ Divan-ı Lügat-i Türk “ adlı eserinde ,tulum ismi “ Tolum” olarak kullanılmıştır.Tulum ismi Rumca bir kelime olmamasına rağmen Rumlarda tuluma , tulum derler.Türk lerde bu çalgının halk diline mahsus adı tulum dur. Çağatay sözlüğünde ise ,tulugum ve tulum şekilleri vardır.Örnek olarak Babur Şahin meşhur “Babürname” adlı eserinde geçen tulum kelimesi ile Çağataylara ait eski metinlerde kullanıldığı görülmektedir.Bu nedenle tulum kelimesinin çok eskilere dayandığı aşikardır. Trabzon ve Artvin yörelerinde kullanılan gayda ya yerlilerin ,tulum isminden başka,deri büyük olursa guda veya goda denilmektedir.Goda simi aslen tulumdur.Derinin ağızlık kısmına goda.asıl deri kısmına da gövde adını vermişlerdir. Bu çalgının Bulgar kabileleri ile ilişki kuran Türkler tarafından Tuna boylarına gittiği söylenmektedir.Bulgaristan,Sırp,Hırvat,Slavlar ve İspanyol dilerinde Tulum “Gayda” olarak geçmektedir.Gayda kelimesi,gövde, gövde ninde kaba anlamında olduğu belirtilmiştir.Bir zamanlar bu çalgının Türkler arasında gayda ve tulum düdük olarak kullanılmıştır.Artvin yöremizde tulum ve zurnaya gayda,kayda be göğde denilmiştir.
Orta Asya dan batıya göç eden Türkler tuluma “Sipsi” ismini verdiler.Artvin in Yusufeli ilçesinde tuluma “Tuluğ” Hopa ve çevresinde ”Tulumi” bazi yerlerde ise “Çimon” denilmektedir.Gürcistan ın Zugididi isimli yerleşim bölgesinde lazca konuşulmaktadır.Yöremizde çalınan tulum o bölgede de çalınmaktadır.Oradaki tulumda ufak değişiklikler vardır. Zugididi da tuluma “Gudatri” denmektedir |